Slag bij Rocourt (1746)

Deze veldslag vond plaats tegen de achtergrond van de moeizame troonopvolging in Oostenrijk na de dood van keizer Karel VI op 19 oktober 1740. De troonsbestijging van zijn dochter Maria-Theresia zorgde voor onrust. Sommige Europese vorsten meenden immers zelf rechten op de Oostenrijkse troon te kunnen laten gelden. Anderen dachten dan weer hun voordeel te kunnen doen met de vermeende zwakte van een vrouw als keizerin. Er ontstonden twee kampen: aan de ene kant o.a. Groot-Brittannië en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden die Maria-Theresia steunden en anderzijds Frankrijk, Spanje, Pruisen, Saksen en Beieren. De spanningen liepen uit op de Oostenrijkse Successieoorlog (1740-1748), die zich tijdens de eerste jaren hoofdzakelijk in Centraal-Europa afspeelde.

In mei 1744 besloot koning Lodewijk XIV de Oostenrijkse Nederlanden binnen te vallen. Op verzoek van de Republiek, waar men bezorgd was over de Franse opmars, stuurde Maria-Theresia de Oostenrijkse prins Karel van Lotharingen om hen te hulp te schieten.
Aan het einde van de zomer van 1746, na verschillende confrontaties, had het Franse leger onder leiding van graaf Maurice van Saksen, maarschalk van Frankrijk, het gehele grondgebied van de Oostenrijkse Nederlanden in handen, op Luxemburg en Gelre na. De coalitietroepen plooiden zich terug op het neutrale prinsbisdom Luik.

Na verschillende pogingen om de Fransen tot een gevecht te dwingen, slaagt Karel van Lotharingen erin, door zijn kamp op te slaan tussen Tongeren en Luik, van Saksen uit zijn tent te lokken.
Dit leidt ertoe dat hun infanterie-eenheden op 11 oktober bij Rocourt (of Rocoux, Raucoux, oude namen van Rocourt) de strijd met elkaar aangaan.

Het slagveld ligt tussen twee waterlopen, de Maas in het zuiden, bij Luik, en de Jeker in het noorden, richting Tongeren.
Op 10 oktober steekt het leger van maarschalk van Saksen op zijn beurt de Jeker over en slaat zijn kampen op in Glons, dicht bij de Jeker (prins van Clermont-Gallerande), in Othée en Xhendremael in het midden (van Saxe, burggraaf van Duchaila en generaal de Contades), en in Bierset richting Luik (graaf van Clermont en graaf van Estrées). De tegenstander bevindt zich van noord naar zuid in Houtain-Saint-Siméon, Milmort en in de voorstad Sainte-Marguerite.

Rond het dorp Rocourt bevindt zich in het oosten de coalitie van de Brits-Oostenrijks-Hannoveraanse troepen van Karel en de Nederlanders van de prins van Waldeck, bestaande uit 90.000 man, en in het westen het immense leger van maarschalk van Saksen, dat naar verluidt 120.000 man telt.

Vroeg in de ochtend van 11 oktober zijn de legers opgerukt. Aan Franse zijde bevindt de maarschalk zich in het centrum, nabij Lantin; de graaf van Clermont en de graaf van Estrées aan de rechterflank, nabij Ans; en de prins van Clermont-Gallerande aan de linkerflank, nabij Liers en de Jeker. Aan de kant van de coalitie bezet prins Karel van Lotharingen, met zijn Britse, Hannoveraanse en Hessische troepen, het centrum bij Rocourt, Voroux-Lez-Liers en Liers; de Nederlanders van de prins van Waldeck bevinden zich links bij Ans, de Oostenrijkers rechts tussen Liers en de Jeker.

De geallieerde opstelling maakt gebruik van het gunstige terrein; ze hebben de dorpen in handen, maar hun linies zijn te langgerekt en missendiepte. Gesteld tegenover deze legermacht heeft de maarschalk van Saksen het plan opgevat om zijn onderbevelhebbers veel vrijheid te geven bij het aanvoeren van de flanken; dit is voor die tijd zo’n uitzondering dat het zijn legeraanvoerders uit hun evenwicht brengt.

De mist hangt boven het doorweekte terrein, dat bezaaid is met natuurlijke obstakels.
Om elf uur bevinden de colonnes zich binnen schootsafstand van de kanonnen en dan begint het artillerievuur. ’s Middags valt de Franse rechtervleugel als eerste aan, kort daarna gevolgd door het centrum. De graaf van Estrées valt de Nederlanders in de flank en van achteren aan, terwijl de graaf van Clermont hem ondersteunt; zij dringen hun tegenstanders uit Ans terug. Deze laatsten voeren een tegenaanval uit maar trekken zich vervolgens terug naar hun verschansingen tussen Ans en Rocourt.
Tijdens deze gevechten valt de maarschalk in het centrum Voroux-Lez-Liers en Rocourt aan met 20 tot 30.000 manschappen, die deze plaatsen veroveren. Aan Nederlandse zijde heeft de prins van Waldeck zijn reserves opgebruikt; hij krijgt versterking van de prins van Lotharingen, maar aangezien het midden van het slagveld is ingenomen, wordt zijn rechterflank bedreigd en moet hij zich dus opnieuw terugtrekken.
In het noorden worden de strijdende partijen gescheiden door een verzakking in het terrein vanaf de Jeker bijna tot aan Liers, dat door Clermont-Gallerande moet worden veroverd. Deze loopt echter vertraging op en de coalitietroepen geven Liers pas op na het verlies van Voroux-Lez-Liers en Rocourt.

Bij het vallen van de avond komt er een einde aan de strijd en trekken de geallieerden zich terug. De Fransen behalen de overwinning zonder dat de cavalerie in het centrum, onder bevel van maarschalk van Saksen, hoeft in te grijpen, en zelfs zonder dat verschillende reserve-eenheden moeten worden ingezet. Het leger van de coalitie keert terug naar het 'Camp de César', voorbij Houtain-Saint-Siméon, en trekt zich de volgende dag terug achter de Maas. De maarschalk achtervolgt de verslagenen niet en zijn leger overnacht op het slagveld.

Aan de kant van de coalitie zijn er 6 tot 10.000 slachtoffers (doden, gewonden of gevangenen), aan de Franse zijde tussen de 3.000 en 5.000.

Dit militaire succes voegt zich bij de eerdere overwinningen en versterkt de positie van Lodewijk XV, die erop rekent om vrede te bereiken.
Vanuit hetzelfde perspectief zal Lodewijk XV op 17 april 1747 de Verenigde Provinciën aanvallen met twintigduizend man, en zijn leger boekt de ene na de andere overwinning tegen zwakke tegenstand. De paniek en de militaire nederlagen van de Nederlanders zullen een Oranje-revolutie ontketenen die zal zorgen voor de aanduiding van Willem IV van Oranje tot stadhouder. Op 16 september zullen de Fransen Bergen op Zoom innemen, een vesting die als onneembaar werd beschouwd. Enkele maanden eerder, op 2 juli 1747, heeft van Saksen de geallieerde legers al verslagen tijdens de Slag bij Lafelt, maar hij heeft nagelaten om aansluitend het nabij gelegen Maastricht te bezetten.

In april 1748 zullen de vredesbesprekingen, waar beide partijen – met uitzondering van de Republiek der Verenigde Provinciën – naar verlangen, in Aken van start gaan. Tegelijkertijd zal maarschalk van Saksen er eindelijk in slagen Maastricht in te nemen, om zo ook stadhouder Willem IV ertoe te bewegen tot onderhandelingen over te gaan. De Britten zijn voorstander van vrede, omdat ze vrezen dat Frankrijk de Verenigde Provinciën zal veroveren.
Op 18 oktober 1748 zal het Verdrag van Aken een wapenstilstand tussen Frankrijk, de Verenigde Provinciën en Engeland afkondigen. De overige partijen zullen enkele dagen later ondertekenen. Aangezien de overeenkomsten de terugkeer naar de situatie van vóór de oorlog voorzien, geeft Frankrijk het grondgebied van de Oostenrijkse Nederlanden terug en regeert keizerin-koningin Maria Theresia over Oostenrijk, Bohemen en Hongarije. Pruisen wint echter Silezië.

Auteur: Thibault Heusse

Literatuur

Bronnen:

Het gebruik van Franse militaire kaarten om het terrein en de gevechtshandelingen in beeld te brengen heeft geleid tot een beschrijving van de slag vanuit het perspectief van deze partij; de hier verstrekte informatie komt echter overeen met die uit de geraadpleegde historische werken.

• Bataille de Rocourt gagnée par les Troupes du Roy sous Mgr. le Maréchal de Saxe le 11 8bre 1746. Dessinée sur les lieux par un Officier du Regimt. de La Marck, carte, 1746, 465 x 310, Parijs, Bibliothèque Nationale de France – Département Cartes et plans, [en ligne], https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8493088t/f1.item
• DE BEAURAIN Jean, Plan du champ de bataille de Roccoux ou l'armée du roy sous les ordres de S.A.S. M. le maréchal comte de Saxe a remporté la victoire sur celle des alliés commandée par S.A.S. M. le prince Charles de Lorraine, le 11 octobre 1746 / par le Chr. de Beaurain, carte, 1746, 40 x 52,5 cm, Parijs, Bibliothèque Nationale de France – Département cartes et plans, [en ligne], https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b530413250/f1.item.zoom#
• GUéLARD Jean-Baptiste, BROUARD (Sieur), Vue de la bataille de Raucoux gagné par l'Armée du Roy commandé par M.gr le M.al de Saxe le 11 octob. 1746, estampe, Parijs, Bibliothèque Nationale de France, [en ligne], https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8409106p/f1.item.zoom
• LE ROUGE Georges-Louis, Bataille // de Rocoux // le 11. Octobre 1746 : Dédié et Presenté // à S.A.S. Maurice // de Saxe. // Par son tres humble et // très obeissant serviteur // Le Rouge : [estampe] / [non identifié], estampe, 1746, 50,2 x 59,3 cm, Parijs, Bibliothèque Nationale de France, [en ligne], https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b6947366x/f1.item.zoom#
• VAN BLARENBERGHE Louis Nicolas, La bataille de Rocoux ; 11 octobre 1746, gouache sur vélin collé en plein sur un carton, 1784, 0,605 x 0,961 m, Versailles, Musée des Châteaux de Versailles et de Trianon, INV 19359, Recto. Disponible en ligne : https://collections.louvre.fr/ark:/53355/cl020109479

Werken:

• ALLAIN Thierry, NIJENHUIS-BESCHER Andreas, THOMAS Romain, Les Provinces-Unies à l'époque moderne – De la Révolte à la République batave, Parijs: Armand Colin, 2019 (collection U Histoire), p. 90-93
• ANTOINE Michel, Louis XV, Parijs: Fayard, 1999, p. 396-400
• DENYS Catherine, PARESYS Isabelle, Les Anciens Pays-Bas à l'Époque Moderne, 1404-1815 : Belgique, France du Nord Pays-Bas, 2^de geactualiseerde editie, ellipses, 2016
• DE SEYN Eugène, Dictionnaire Historique et Géographique des communes belges, troisième édition, augmentée et mise à jour, t.1 et 2, Turnhout: Brepols, 1948
• HASQUIN Hervé, NARMON François, La Belgique autrichienne, 1713-1794 : les Pays-Bas méridionaux sous les Habsbourg d'Autriche, Brussel: Crédit Communal-Gemeentekrediet, 1987, p. 93
• HéLIE Jérôme, Petit Atlas historique des Temps modernes, 3^de editie, Parijs: Armand Colin, 2016, p. 130-131
• JOURDAIN Auguste (ed.), Dictionnaire encyclopédique de géographie historique du royaume de Belgique, v.1 et 2, Brussel: Bruylant-Christophe et Cie, 1896
• LAMBOTTE Miguel, La Bataille de Rocourt : 1746, Luik: Editions du CEFAL : Province de Liège, 2000
• PETITFILS Jean-Christian, Louis XV, Parijs: Perrin, 2014, p. 420-444
• PIRENNE Henri, Histoire de Belgique – Des origines à nos jours, t.3, La Renaissance du livre, 1973, p. 329-331